Co to jest symbolizacja?
Symbolizacja to fundamentalny proces, który rozpoczyna się już w okresie niemowlęcym. Początkowo, od narodzin do około 15 miesiąca życia, symbole są bardzo konkretne – dziecko postrzega świat dosłownie, bez rozróżnienia między sobą a otoczeniem.
Około 15 miesiąca życia rozpoczyna się abstrakcyjny system świadomości. Percepcje zaczynają organizować się w wzorce, tworząc sieci symboli. Dziecko zaczyna rozumieć, że pewne obrazy lub słowa mogą reprezentować coś innego.
W wieku 24-26 miesięcy pojawia się dojrzały system świadomości, w którym represja odgrywa kluczową rolę. Umożliwia ona tworzenie symboli, które skutecznie ukrywają trudne emocje i doświadczenia. W ten sposób sny mogą stać się zbiorem symboli, a nie dosłownym odzwierciedleniem lęków.
W wieku szkolnym (6-12 lat) dominują symbole ludyczne, które pozwalają na przetwarzanie konfliktów przez zabawę. Z czasem, w okresie adolescencji, symbole te stają się bardziej komunikatywne, co umożliwia dzielenie się myślami i uczuciami z innymi. To kluczowy etap w dojrzewaniu ego.
Patologie symbolizacji
Gdy proces symbolizacji jest zaburzony, pojawiają się problemy psychiczne.
Na przykład, w przypadku osobowości psychotycznych, symbolizacja może być regresją do wcześniejszych etapów rozwoju. Symbole nie maskują już znaczenia, a lęk jest odczuwany bezpośrednio i nie ma zdolności do buforowania afektu. Takie symbole są oporne na zmiany i utrudniają pacjentom kontakt z rzeczywistością.
W nerwicach, a zwłaszcza fobiach, możemy spotkać symbole nasiąknięte afektem. Oznacza to, że nie tłumią one całkowicie emocji z nimi związanych, a nawet mogą nieść własne, niepokojące emocje, na przykład w koszmarach sennych.
Nazywanie (werbalizacja) emocji jest kluczowe, aby udostępnić je świadomości do przetworzenia. Brak tej umiejętności może prowadzić do problemów psychosomatycznych, gdzie ciało symbolicznie wyraża to, czego nie można wyrazić słowami – na przykład stłumiona złość manifestuje się jako skurcze żołądka.
Podsumowanie
Proces symbolizacji jest niezwykle złożony i fundamentalny dla naszego zdrowia psychicznego. To, jak radzimy sobie z symbolami, wpływa na naszą zdolność do myślenia, czucia i komunikacji. W psychoterapii, praca z symbolami – takimi jak te w snach czy w przeniesieniu – pozwala na głębokie zrozumienie i przetworzenie przeszłych doświadczeń, co prowadzi do zdrowego rozwoju.
Opracowanie własne oraz bibliografia: