Kluczowe aspekty niestabilności emocjonalnej
Wahania nastroju i afektów
- Pacjenci doświadczają masywnych wahań nastroju, w tym przechodzenia od intensywnych uczuć miłości do nienawiści, gniewu i odrazy, często „bez powodu”.
- Charakterystyczne są gwałtowne zmiany nastrojów, od stanów euforycznych i hipomaniakalnych do bezradności, beznadziejności i wyczerpania.
- Występuje nadmierna euforia, nadmierne wyczerpanie lub niekontrolowana zmienność stanów afektywnych, często związana z utratą poczucia więzi symbiotycznej.
- Trudności w regulacji afektów mogą być postrzegane jako „rozpad kontroli afektów” lub „wadliwa kontrola afektów”.
- Ambitendencja, czyli jednoczesne występowanie sprzecznych stanów świadomości, jest często obserwowana.
Brak kohezji jaźni i dezintegracja
- Niestabilność jest często związana z brakiem spójności (kohezji jaźni) lub jej dezintegracją. Zaburzenia we wczesnych próbach połączenia się z wyidealizowanym obrazem rodzica mogą prowadzić do niestabilnej jaźni i rozproszonej wrażliwości narcystycznej.
- Może to prowadzić do fragmentacji jaźni oraz do powstawania produktów o agresywnym lub seksualnym charakterze.
- Pacjenci mogą bać się „chaosu, fragmentacji” i czuć się „przytłoczeni, fragmentaryczni, szaleni”.
Zaburzenia w relacjach obiektowych i obronności
- Niestabilność emocjonalna wiąże się z „rozszczepionymi stanami ego” lub „sprzecznymi stanami ego”, gdzie obiekty i jaźń są doświadczane naprzemiennie jako „dobry” i „zły”.
- Trudności w różnicowaniu afektów prowadzą do masywnych i zagadkowych zmian nastroju.
- Osoby z niestabilnością emocjonalną mogą przejawiać schematyczne i/lub manipulacyjne style zachowania.
- Mogą mieć trudności z tolerowaniem frustracji i bólu, co prowadzi do niskiej tolerancji na rozczarowania.
Związki z różnymi zaburzeniami psychicznymi
- Niestabilność emocjonalna jest szczególnie widoczna w zaburzeniach osobowości typu borderline.
- Występuje również w psychozach (np. „masywne wahania nastroju z psychotyczną restytucją”) oraz w narcystycznych zaburzeniach osobowości (np. niestabilna jaźń, wrażliwość narcystyczna).
- Może być związana z hipoglikemią lub padaczką, objawiając się „nieodpowiednimi wybuchami gniewu, lęku i depresji”.
- Osobowość histeryczna charakteryzuje się naprzemiennością pobudzenia i odrzucenia.
Pochodzenie rozwojowe
- Często wywodzi się z niedostatecznego wsparcia lub optymalnej frustracji w kluczowych fazach rozwojowych, takich jak faza zbliżenia (rapprochement subphase) w procesie separacji-indywiduacji.
- Nieadekwatna reakcja empatyczna ze strony pierwotnego opiekuna może prowadzić do przewlekłych zaburzeń napięcia i braku spójności jaźni.
- Może być wynikiem wczesnych traum i nadużyć, które prowadzą do toksyczności psychicznej i utrwalonych, dysfunkcyjnych wzorców relacyjnych.
- U podłoża niestabilności leży często lęk przed byciem samemu.
Terapia niestabilności emocjonalnej
Terapia w takich przypadkach często koncentruje się na odtworzeniu środowiska sprzyjającego reintegracji jaźni, regulacji afektów i pracy nad wczesnymi traumami, często poprzez optymalne frustracje i doświadczenia korektywne w relacji terapeutycznej. Terapia powinna pomóc pacjentowi w radzeniu sobie ze stresem, przekształcaniu obronnych reakcji w adaptacyjne odpowiedzi i budowaniu zdolności do samoregulacji.