Strona główna / Blog / Zaburzenia narcystyczne psychologia Ja Kohuta
Zaburzenia narcystyczne psychologia Ja Kohuta
Co to są zaburzenia narcystyczne? Zaburzenia narcystyczne to grupa zaburzeń, które Kohut zdefiniował jako pierwotne zaburzenia Ja (ang. primary disturbances of the self). Nowy model psychoterapeutyczny, który pojawił się w latach 70., nazwany Psychologią Ja (ang. Psychology of the Self), został opracowany, aby wyjaśnić i leczyć te zaburzenia, w tym psychozy, stany borderline, narcystyczne zaburzenia osobowości, narcystyczne zaburzenia zachowania oraz niektóre zaburzenia schizoidalne, psychopatyczne i perwersyjne. Jest to podejście odmienne od klasycznej psychoanalizy Freuda, która koncentrowała się na neurozach edypalnych.
Definicja i klasyfikacja zaburzeń narcystycznych
Pojęcie „narcystycznej organizacji osobowości” (ang. Narcissistic Personality Organization) stało się wyraźne w dekadzie lat 70. Heinz Kohut, analityk szkoleniowy z Chicago Psychoanalytic Institute, przedstawił nowatorskie idee dotyczące rozumienia pracy terapeutycznej z osobami cierpiącymi na zaburzenia narcystyczne.
Kohut (1977) wyróżnił pięć grup pierwotnych zaburzeń Ja: psychozy, stany borderline, osobowości schizoidalne i paranoidalne, narcystyczne zaburzenia osobowości oraz narcystyczne zaburzenia zachowania. W dwóch ostatnich formach zaburzeń, Kohut wierzył, że Ja może spontanicznie wchodzić w ograniczony przeniesienie z terapeutą-przedmiotem Ja (ang. selfobject therapist), co umożliwia terapeutyczne przepracowanie. Pacjenci, których Kohut określał jako narcystycznych, wcześniej byli często uznawani za pacjentów borderline.
Perspektywa terapeutyczna w Modelu 2 (Psychologia Ja)
Model 2, czyli „perspektywa korekcyjno-zaopatrująca” (ang. Corrective-Provision Perspective), skupia się na psychologicznych deficytach pacjenta, które są rezultatem wczesnych braków w środowisku rodzicielskim (deprywacji i zaniedbania). Oferuje pacjentowi narażonemu na narcyzm możliwość przepracowania żalu po wczesnych błędach rodzicielskich i doświadczenia symbolicznej restytucji w kontekście aktualnej relacji z terapeutą.
Cel terapii i proces zakończenia
Kohut musiał na nowo zdefiniować i przekonceptualizować proces zakończenia psychoanalizy, aby udowodnić, że zaburzenia narcystyczne są analizowalne. Opracował koncepcję „Ja dwubiegunowego” (ang. bipolar self) w celu wyjaśnienia, dlaczego uważał, że osoby z osobowością narcystyczną mogą skutecznie zakończyć psychoanalizę.
Działanie terapeutyczne
Celem jest rozwinięcie przez pacjenta większej akceptacji i wewnętrznego spokoju, nawet jeśli wiąże się to z poczuciem smutku, gdy pogodzi się z rzeczywistością, że osoby w jego życiu nie były i nigdy nie będą takie, jakich pragnął.
Działanie terapeutyczne w Modelu 2 polega na pracy nad optymalną frustracją (ang. optimal frustration) nasilonych potrzeb narcystycznych pacjenta, aby znaleźć „idealnego rodzica”, co prowadzi do adaptacyjnych internalizacji zmieniających strukturę (ang. adaptive transmuting internalizations).
Optymalne rozczarowanie (ang. optimal disillusionment), czyli doświadczenie „dobra, które stało się złem” lub iluzji, po której następuje rozczarowanie, prowadzi do stopniowego nabywania struktury psychicznej, konsolidacji Ja i poskromienia potrzeby, aby obiekt był czymś, czym nie jest. Pacjenci narcystyczni często wykazują „nieustającą nadzieję” (ang. relentless hope), co jest obroną przed przeżywaniem żalu z powodu ograniczeń obiektu i napędza masochistyczne dążenie do nieosiągalnego. Terapeuta w tym modelu jest postrzegany jako „selfobject”, czyli obiekt Ja, który zapewnia (lub którego niepowodzenia w zapewnieniu są przepracowywane). Według Kohuta, zdrowie psychiczne to „rezonans Ja z obiektem Ja od urodzenia do śmierci”.
Krytyka i porównania z innymi teoriami
Otto Kernberg krytykował podejście Kohuta, twierdząc, że próbuje ono zachować i uczynić bardziej adaptacyjnym narcystyczne Ja, co prowadzi do braku rozwiązania patologii wewnętrznych relacji z obiektem. Kernberg preferuje systematyczną analizę zarówno pozytywnego, jak i negatywnego przeniesienia, aby ujawnić obronną funkcję narcystycznego Ja i zastąpić je normalną formacją Ja.
Kohut sugerował, że narcyzm rozwija się niezależnie od relacji z obiektem. Model 2 (Psychologia Ja) jest często określany jako „psychologia 1½-osoby”, koncentrująca się na afektywnym doświadczeniu pacjenta i terapeucie jako empatycznym obiekcie Ja. Kontrastuje to z psychoanalizą klasyczną (Model 1, psychologia 1-osoby) i współczesną teorią relacyjną (Model 3, psychologia 2-osób). Zaburzenia symbolizacji są również związane z osobowościami narcystycznymi, gdzie brak amortyzacji afektu prowadzi do bezpośredniej ekspresji popędów.
Podsumowując, zaburzenia narcystyczne są rozumiane jako deficyty Ja, wynikające z wczesnych braków w środowisku, a ich terapia w Psychologii Ja koncentruje się na przepracowaniu rozczarowań i symbolicznym zaopatrywaniu, co ma prowadzić do większej spójności Ja i adaptacji.
Bibliografia i opracowanie własne:
Hedges, Lawrence E. (1983, 2003). Listening Perspectives in Psychotherapy. New York: Jason Aronson.
Sarnoff, Charles A. (2002). Symbols in Psychotherapy. XLIBRIS; International Psychotherapy Institute E-Books.
Martha Stark (2016) How Does Psychotherapy Work? International Psychotherapy Institute E-Books, Chevy Chase, MD.